سایه نرخ بهره 

باید به این نکته توجه کرد که P/E در واقع یادآور دوره بازگشت سرمایه‌گذاری است. البته همه سود شرکت‌ها در مجمع تقسیم نمی‌شود؛ ممکن است تنها ۱۰ درصد، ۹۰ درصد یا ۱۰۰ درصد آن به سهامداران پرداخت شود. به همین دلیل، برای سنجش دقیق‌تر دوره بازگشت سرمایه، از نسبت دیگری به نام
P/DPS (قیمت به سود تقسیمی) استفاده می‌شود. این نسبت به سرمایه‌گذار تصویر واقعی‌تری از بازگشت سرمایه ارائه می‌دهد و مکمل P/E است.
در مدل‌های سرمایه‌گذاری مانند محاسبات NPV، تمرکز اصلی بر دوره بازگشت سرمایه است. بنابراین اختلاف P/E بازار با دوره بازگشت سرمایه واقعی شرکت عمدتاً ناشی از میزان تقسیم سود است؛ به عبارت دیگر، اگر سود کمتری تقسیم شود، P/E بالاتر ظاهر می‌شود و اگر سود بیشتری تقسیم شود، P/E کاهش می‌یابد.
عامل دوم، نرخ بهره بدون ریسک است. هرگاه نرخ بهره بدون ریسک در بازار (مانند سپرده بانکی یا اوراق دولتی) افزایش یابد، دوره بازگشت سرمایه پایین‌تر می‌شود و طبیعی است که بازار نسبت P/E پایین‌تری را بپذیرد. برای مقایسه، معمولاً از P/E فوروارد استفاده می‌شود که سود سال آینده را مبنای محاسبه قرار می‌دهد و می‌تواند به‌صورت مرکب نیز سنجیده شود؛ بنابراین عدد چهار یا پنج P/E فوروارد، در مقایسه با نرخ بهره بدون ریسک سه واحدی، برتری دارد.
در گذشته، P/E میانگین بازار با توجه به نرخ بهره، معمولاً حدود شش واحد بوده است. اما بازار زمانی که به زیر این سطح برسد، محدوده تقاضای P/E بین شش تا هفت واحد قابل مشاهده است. این امر نشان می‌دهد که نرخ بهره و تقسیم سود، تعیین‌کننده اصلی سطح P/E بازار هستند.
علاوه بر این، برخی شرکت‌ها P/E بالایی دارند ولی همچنان نزدیک ارزش ذاتی معامله می‌شوند. علت آن است که سود شناسایی‌شده به نسبت دارایی‌های شرکت پایین است؛ در چنین شرایطی، تحلیلگران از مدل جایگزینی برای ارزش‌گذاری استفاده می‌کنند تا ارزش شرکت را بر اساس جایگزینی دارایی‌ها بسنجند.
جمع‌بندی این عوامل نشان می‌دهد که ترکیب تقسیم سود، نرخ بهره و مدل‌های جایگزینی، به‌طور مستقیم P/E بازار را شکل می‌دهد و تعیین‌کننده سطح میانگین نسبت در بازار سرمایه است.

• آراد پورکار - کارشناس بازار سرمایه

• شماره ۶۲۸ هفته نامه اطلاعات بورس